"Jeg lo så brillene dugget"

Rogalands Avis

Kinesiske myntar

Det va i 1968, rett itte St. Hans. Me hadde akkorat flytta ud te hyttå på Tananger. Eg va blitt 15 år ittekvert, og rett itte sommaren sko eg begynna på gymnas, på Stavanger Katedralskole. Så eg klarte ikkje å ver på hyttå heila tidå. Det blei litt for aleina, ensomt og barnsligt. Eg måtte jo treffa kompisane mine av og te. I byen.

På lørdags ittemiddag tog eg bussen te byen, for å treffa Affa’en og William. Me sprada rundt i sentrum, og kjeda oss. Der va lide folk, og ingen plassar å gå for 15-16-åringar. Ka sko me finna på? Me kom te Skagen, rett øve Hauge på Torjå, kor de nettopp hadde revet Torvets Kolonial, og kor ein haug med arkeologar sko ligga med tannkostane sine i mange månar, før de kunne få bygga det så sko ble Torgterrassen, og sokkel te den dumma statuå av Kånå. Arkeologane sko prøva å finna et eller aent fra middelalderen, ein antikvariske cola-boks eller ei gammale single-plada så liksom sko kunna bevisa at Stavanger va ein by for mange hundre år siden. Det va jo såvidt Stavanger va ein by nå... Jojo. Her grave de, og grave og grave. Og pusse med tannkostane sine.

- Har ikkje du någen gamle myntar hjemma? sa William.

- Jo, eg har någen gamle kinesiske, så eg har fått av far min. Han kjypte de av ein sjømann, i skrabhandelen. De med ferkanta hål i. De e jysla gamle. Eg har øve 100 stykker.

- Her grave de, uga itte uga, og de håbe å finna ein sjelden mynt. Kan me ikkje..?

- Jo, det kan me.

Eg sprang hjem, fant sigarkassen med myntar, og tog med meg fem stykker ner te byen. Så hopte me øve tausperringane, og ner i graveområdet. Der va eindel folk så sprada forbi, og någen stopte for å se ka me holdt på med. Me gjorde så me va arkeologistudentar, og diskuterte kor me sko grava på mandag, ka så kunne ver de mest lovandes feltene. Imens gnidde me jord inni hålet i myntane, og så stapte me de inn på plassar me såg de holdt på med graving. Så gjekk me opp igjen, fniste litt, og sprada videre rundt i sentrum. Og me tenkte at; Hvis me e flaksne bler der gjerna ein liden notis i Aftenblad om disse myntane.

Då eg kom hjem te hyttå fortalte eg far ka me hadde gjort. Han syns det va løye, og sa: ”Alt det tullet dokker finne på. Jaja...”.

Dagen ittepå leste eg Aftenblad spesielt nøye. Ingenting. Og dagen ittepå. Ingenting. Og dagen ittepå... OK, så har de ikkje funnet myntane, eller så har de med ein gang sett at det e juks og bedrageri. Drid i. Det va et forsøg.

To uger seinare, halv åtta om kvelden, 10. juli 1968, va eg ude på plenen, og trikste med ein fotball. Plutseligt brøle far min, fra stuå i hyttå: ”Du må komma Per, myntane dine e i fjernsynet!” Ein reportasje på et kvarter. Dagsrevyen va forlenga, og de andre programmene blei udsatt. Om myntane mine, og Stavanger.

- Der har aldrig før vært et så langt innslag om Stavanger, sa far min, og lo så han mesten datt ud av gyngestolen.

Dagsrevyen kunne rapportera om et sensasjonelt funn på Skagen i Stavanger. De hadde funnet tri myntar. Førstekonservator Oddmund Møllerup fra Stavanger Museum strålte som ei sol, og kunne fortella at to av myntane blei funnet onna golvet te et hus så høyst sannsynligt strøyg med i den store brannen i 1272, så myntane måtte ver eldre enn det. Den tredje mynten blei funnen inne i ei brolegning så gjekk fram te dette huset. Så va det øve te førstekonservator Kolbjørn Skåre, så hadde komt med fly fra Oslo, i hyrten og styrten, for å tidfesta myntane. Han pekte på myntane mine, så låg sirligt og nypussde i bomull, onna et plastdeksel, og fortalte at den eine va fra tidå 1023-1063, onna Sung-dynastiet, den andre va støypte mydlå 976 og 997, og den tredje va fra Tang-dynastiet, mydlå 756 og 762 itte Kristus.

Far min, Jehovas Vitne, lo så eg trodde han sko daua. Dette va det endeliga beviset på at arkeologi va någe vås, og at arkeologane va heilt på jordet. Dette hadde de godt av. Dette beviste at det va Bibelen du sko stola på, og bare den. Gud skapte verden på sju dagar. Kver dag hadde ein varighed på 7000 år. Den sjuende dagen skapte Gud jordå, så jordå va snaut 7000 år. Dette ville adle vida, hvis de bare leste Bibelen. Me levde i de siste tider, og ganske snart sko jordå gå onna, og de 144 000 udvalgte få et evigt liv i Paradis. Nå kunne arkeologane ha det så godt, med den dumma gravingå si, og med å stilla spørsmålstegn om sannheden. Arkeologar, du liksom, så snakte om meteorittar og størrelsen på verdensrommet, og dinosaurar og rauaraddel. Det va Gud de sko spør! Han visste svaret, og ingen andre. Jojo. Jaja, det va nå ikkje akkorat sånn eg hadde tenkt at det sko...

Dagen ittepå kjypte eg aviser for alt eg hadde av pengar. Fysstasidå i adle lokalavisene, og svære stykker, med bilder av myntane mine, i Dagblad, VG og Aftenposten. Svære artikkel, og bilde, i Berlingske Tidende, så ikkje kom ud i Berlin, men i København. Og eg hørte fira radioinnslag om det sensasjonella og revolusjonerande arkeologiska myntfunnet. Myntane beviste at Norge hadde hatt kontakt med kineserane minst 200 år tidligare enn ka de før hadde trodd, og myntane må ha komt te Norge via de russiske elvene og Østersjøen. Joda, eller via ein sjømann så solgte de i Stavanger i 1961. Vest-Europa hadde aldrig tidligare opplevd myntfunn som dette, og i Stavanger kan myntane ha vært brukt som smykker eller amulettar. Disse myntane vil kunna ”bringe lys inn i det totale mørke som hviler over byens eldste historie.” Ein rektor og ein arkeolog kunne beretta at historiebøgene i skolen måtte skrivas om fortast muligt, og at de allerede vurderte om den nye kunnskaben kunne trykkas på gummierte lausark så elevane slikte på og limte inn øve de gamle. Joda. Stavanger Museum hadde sendt ud telegrammer te adle universitetene i heile verden, og det va mange, om det sensasjonella funnet, og Stavanger va plutseligt havna midt på det arkeologiska verdenskartet. Jaha.

Mor mi sa ”uff” og ”det e for gale.” Far min lo så han hylte, og hadde ikkje hatt det så kjekt siden eg va foster. Far te William, kompisen min, syns det va løye dette her, men at nå gjekk det øve adle styvlaskaft, og at me måtte gje beskjed om kordan det egentligt hang isamen. Far min va, onna sterke tvil, enige i dette, så far te William ringde te ein kjenning av seg, Bernhard Lund, i Aftenblad, og fortalte historien. Lund sa: ”Ikkje ett ord te Rogalands Avis, me komme med ein gang.”

Så då blei det et nytt innslag i Dagsrevyen, nokså møje kortare. Og nye forsider i avisene. Og Stavanger Museum måtte senda telegram te adle universitetene i heile verden, og det va mange, og fortella at de bare kunne hiva det forriga telegrammet. Og dette, helst.

Eg følte meg som ein helt. Det va fysste gangen eg hadde vært i fjernsynet, og på fysstesidene. Heile byen snakte om meg og myntane mine. ”Må me snakke så møje om det?” sa mor, ”Ka tror du naboane og de i syforeningen vil sei?” ”Klart me ska snakka om det,” sa far min, ”det e jo ein sensasjon, og me e Vitner.”

Arkeologane fekk det vondt. Både sjefane på Stavanger Museum, og de så sko fortsetta, i flerne månar, å grava på Skagen. Folk heiv bruskorkar, og ett- og to- og femøringar neri graveområdet og brølte: ”Her e ein kinesiske Tou-kork du kan finna!”, mens de lo voldsomt. Det va nå ikkje meiningå det. Eg hadde alltid likt historie, og spesielt lokalhistorie, viking-tidå og sånt, og eg syns ikke det va någe å le av. Det va ikkje det så va meiningå. Det så va meiningå va jo at..., ja, meining og meining fru Blom? Egentligt ville me jo bare ha det litt løye.

I august begynte eg på gymnas. Ennå snakte de om myntane mine, og heile skolen visste kem så hadde gjort det. Far min va skrabhandlar, og perå dette ikkje langt fra stammen. Som ein ekte kremmar solgte eg 80 kinesiske myntar for 10 kroner stykket, og hadde plutseligt råd te 21 LP-plader og ein svære soft-is te 12,50.

Av og te lure eg på ka så hadde skjedd hvis me ikkje hadde gitt beskjed om kordan det hang samen. Hvis eg hadde ringt te museet nå, snart 40 år ittepå, og sagt at: ”Nå ska du hørra her: Når det gjelde de myntane så dokker fant i 1968, så e det egentligt sånn at...” Hadde de trodd meg? Og kordan hadde historiebøgene sett ud hvis me ikkje..? Du kan ble galen i håvet av å tenka på det. Eg har tenkt møje på det.

Myntane mine ligge ennå udstilde på Arkeologisk Museum, samen med ein del avisudklypp. De ska ver te skrekk og advarsel for kommande arkeologar. Se, og les. Sånn kan det gå. Og eg tror det kan ver nyttigt med ein sånnein advarsel. Eg meine: De fant jo bare tri myntar, og me gravde ner fem. Så om 50 år, når de rive Torgterrassen, då får me vel sama rabalderet ein gang te. Eg glede meg litt óg...

Har du hørt
om då eg selde usynlige tråd, eller om då eg sko hoppa ner i et badekar fra 31,8 meters høyde?

Mer om dette og andre historiar finne du her!

"O'jul med din vrede" og 10 andre video-snuttar – klikk her!

Linkar te kåserier og andre verbale eksempler ligge på samma siå.

Per Inge Torkselsen
Møllegaten 73,
4008 Stavanger
Mobil: 976 75 000
peringe@peringe.no

Hvis du vurdere å hyra meg inn te ein jobb, så e det veldigt fint om du bruge kontaktskjemaet.