"Jeg lo så brillene dugget"

Rogalands Avis

Då eg va døvstumme

I 1947 kjypte foreldrene mine hyttetomt på Tananger. 1000 kroner, for ett mål tomt. De kjypte tomtå av ein så hadde vunnet na i poker. Og han så tapte tomtå spelte vekk travarhesten sin same pokerkvelden. Far min va fanatiske modstandar av pengespel, og det blei ikkje bedre itte dette. Men han va ikkje merr fanatiske enn at han kjypte denne tomtå av vinnaren.

Foreldrene mine hadde lide pengar, så hyttå måtte byggas sakte men sikkert. Itte kvert så de fekk råd te litt sement, någen bjelkar og någen plankar. Det gjekk seint, og usikkert. I 1948 leste far min i Aftenblad at ein svære lagerbygning hadde brent ner på Sandnes. Han kjørte ud, og kikte. Halvdelen av bygningen va ein svarte askehaug, men ellers va der nokså møje friske og gode materialer... Så far min, så hadde lastebil, tebydde seg å fjerna det så va nerbrent, heilt gratis, mod at han fekk ta med seg resten og bygga hytta av. Joda, det va greit det.

Han fekk mesteparten av reisverket og kledningen fra denne lagerbygningen, og i 1950 begynte hyttå å ligna på någe. Morfar og farfar hjalp te med byggingå. Morfar, Per Gravdal, va byggmester og ekspert, og sykt nøye på at alt sko ver på millimeteren. Farfar, Tomas Torkelsen, stod rektignok i telefonkatalogen onna ”Snekkere og snekkerifabrikker”, men sannheden va at han va ein sjøllerte amatør så meinte han kunne alt, men kor ingenting hang på greib og såg ud i måneskinn. Der oppstod fort tendensar te krangling og hyling, og det morfar min mangla i tålmodighed tog han igjen i hissighed. Farfar fekk beskjed om å dra seg ner i krogen av tomtå, og bygga ein udedass. Det gjorde han, og itte ein måneds tid hadde me ein slags bygning så såg ud som om han va desaina av Picasso. Større og skeivare udedass sko du leia lenge itte.

Morfar va flinke, men hissige og bestemte. Far og morfar jobde på taget på hyttå, då morfar plutseligt brølte: ”Hammaren, Ingvald!”, såpass uventa, høgt og hardt at far min datt ner fra taget og brakk tri ribbein.

Fra 1951 bodde foreldrene mine i hyttå heile sommaren. Med parafinlampar, før de fekk innlagd strøm, og vatnet måtte de henta i bekken neri markå, før de fekk ein svære vanntank te å samla regnvatnet i, og brønn og pumpa på 60-talet.

Eg blei fydde i 1953, så kver sommar i heila oppveksten va eg på hyttå. Heile sommaren. Det va spennandes, det va et eldorado, og eg hadde det som plommå i egget. Lega cowboy og indianer, skyda med pil og bue, tymma udedoen, bygga hytta i skogen, detta i bekken, fiska i Hafrsfjord, plukka sol-, rips- og stikkelsbær, safta og sylta, og jobba på gård. Nærmaste naboen va Ane og Adolf Mæland, så va gårdbrugare, godt oppi årå. De hadde to døtre, Kornelia og Astrid, så va i 40-årsalderen då eg va jypling. Eg blei ein slags liden maskot på denne gården. Eg hjalp te litt, med poteter, høying og hesjing, og, ikkje minst, henta egg, mada grisane og gjør reint i fjoset. Men det eg gjorde mest va å lukta og se. Når de gjorde melkebyttene og melkespannå reine, når de molkte og klapte på kydene, og få smaga på melkå, rett fra spenene. Når de hang øve høygaffelen, svette, trøtte, skitne, smilandes og fornødde. Eg satt på ein treskammel, og kikte på. Eg låg i ein høyballe og nøyd det, og sugde det inn. Du bler høge av å hoppa i høyet. Eg klydde itte å hoppa i høyet. Eg blei urolige, fekk lopper og lus i blodet og håvet og klenå. Eg bada i Hafrsfjord. Eg nøyd det.

Hu Astrid va døvstumme. Eg vett det hette døve nå, men me sa bare døvstumme. Hu va gifte med Agnar, så óg va døvstumme. Han hadde jobb i byen, som skomagar. De va barnlause. Hu Astrid va jysla glade i meg. Og eg va jysla glade i hu Astrid. Når Astrid ropte ”PÆÆÆR!!!!” så ljomte det øve heila Tananger, og eg sprang alt eg kunne, og heiv meg i favnå te hu Astrid. Det va ei ferme dama, med ein favn du fekk lyst te å drukna deg i. Hu va så varme og smilandes og kjærlige og ømme og.... Hu va Astrid. Hu va den kjekkaste eg kunne vera med.

I midten av august 1959 reiste me hjem fra hyttå, og eg sko begynna på skolen. Eg savna Astrid, og eg tenkte møje på na. Hu døvstumma, deiliga Astrid. Eg va drøye seks år, og eg kunne skriva litt. Någen få dagar itte me hadde flytta inn te byen igjen skreiv eg ein liden lapp kor der stod: ”Jeg er døvstum.” Denne lappen hadde eg i lommen, åsså gjekk eg ner på Lykkeveien. Eg hadde ikkje lov å gå på Lykkeveien aleina, men dette va viktigt, og mor og far va på arbeid. Eg gjekk inn i adle butikkane eg kom øve, i tur og orden. Begynte hos slaktaren Lütcherath, apoteket Ørnen, Phil-Aasheim sportsforretning, Furunes Frukt og Tobakk, Stentøimagasinet, Gustav Steensland Sport, Bjoland Slakterbutikk, Helliesen Frukt og Tobakk, og heilt bort te Kristiansen Kolonial i Kannik. Og då va eg livredde, for då va eg langt hjemmanifra. I kver butikk la eg lappen min på disken, og pekte på lappen, sånn at ekspeditøren sko lesa han. Så begynte eg å brøla og hyla, akkorat som hu Astrid på Tananger. Eg pekte opp på hyllene, og sa: ”Hayakou koi kør!?”, ”Blarramanna to pææær!”, ”Ralla ott?” og ”Kalka rau”. Ekspeditørane forstod ikkje ein pift, men de tog ner allslags varer så de viste meg. Då rista eg på håvet, blei litt småirriterte, og sa ”Geissang oioi”, før eg gjekk ud av butikken, og la i vei mod neste.

Eg hadde ikkje fem flade øre med meg, eg hadde ikkje pengar. Men eg syns det va løye og spennandes dette her. Akkorat så hu Astrid.

Karrieren min som døvstumme slutta i kolonialen te Eskildsen, på Eiganesveien. Der lagde eg et ekstra svært skuespel. Der va to damer så absolutt ville forstå meg, og Eskildsen sprang så ei piska rotta og fant fram madpapir, dadler, kaffi og kveidemjøl, mens damene sa ”Stakkars gutt”, ”Gje han ein sjokolade” og ”Kan du snakka litt lavare?”. Eskildsen svetta og såg så forvirra ud at eg mesten syns synd på han. Det va rett før han gav meg ein sjokolade. Men så kjende eg ei harde hånd på skulderå.

Eg kikte bag og opp, og såg rett i ansiktet te tante Tonny. ”Eg tror me går hjem nå, Per”, sa hu. Nokså militant blei eg geleida hjem te Wesselsgadå, kor me satt på trappå og venta te mor kom hjem fra konditoriet i Verksgadå. Tonny fortalte, mor måpte, og så lo de begge to, og rista på håvet, mens de drakk kaffi og spiste kjeks. Eg fekk kaffilade. Og kjeks. Av og te snakte de lavt samen, og kikte litt bort på meg. Joda, eg va nok ein helt. Ein slags helt. Halt, gjerna. Gode kjeks, dette her. Fingerkrem.

Eg fekk klare beskjed om at det å ver døvstumme ikkje va någen karriere eg burde satsa på. Eg hadde større talenter som støvdumme.

Har du hørt
om då eg selde usynlige tråd, eller om då eg sko hoppa ner i et badekar fra 31,8 meters høyde?

Mer om dette og andre historiar finne du her!

"O'jul med din vrede" og 10 andre video-snuttar – klikk her!

Linkar te kåserier og andre verbale eksempler ligge på samma siå.

Per Inge Torkselsen
Møllegaten 73,
4008 Stavanger
Mobil: 976 75 000
peringe@peringe.no

Hvis du vurdere å hyra meg inn te ein jobb, så e det veldigt fint om du bruge kontaktskjemaet.